Co to tak właściwie jest?
- Uzależnienie od gier komputerowych to jedno z uzależnień behawioralnych, które dopiero w 2013 roku zostało zawarte w klasyfikacji zaburzeń psychicznych DSM-5
- Takie uzależnienia, podobnie jak uzależnienia klasyczne (związane z jakąś substancją) to zachowania, które przynoszą jednostce krótkotrwałą silną nagrodę, która powoduje ich kontynuację, mimo negatywnych skutków z tym związanych
- Należy zaznaczyć, że to nie sam fakt angażowania się w jedną z tych czynności stanowi przejaw patologii, ale nadmierna intensywność ich podejmowania i negatywne konsekwencje, jakie ponosi jednostka i jej otoczenie
Jak rozpoznać u dziecka potencjalne uzależnienie?
Żadne z poniższych nie jest wystarczające ani obligatoryjne, aby stwierdzić uzależnienie, należy patrzeć na nagromadzenie objawów
- Dziecko wycofuje się z kontaktów społecznych – spędza dużo czasu grając w gry na komputerze lub w sieci, unika znajomych i traci dotychczasowych przyjaciół, nikt go nie odwiedza;
- Brak innej aktywności poza graniem;
- Utrata dotychczasowych zainteresowań;
- Spadek zainteresowania nauką szkolną, zaniedbywanie obowiązków, wagary;
- Zaniedbywanie takich czynności jak spanie czy jedzenie;
- Granie w nocy, spanie w ciągu dnia;
- Zaburzenia koncentracji uwagi, pamięci;
- Częste zmiany nastroju;
- Konflikty z rodzicami, opiekunami z powodu ograniczania dostępu do komputera;
- Pojawienie się objawów abstynencyjnych po zaprzestaniu grania – nieprzyjemnego samopoczucia, rozdrażnienia, a nawet niekontrolowanej agresji
Konsekwencje emocjonalne dla dziecka
Poniższa lista nie jest listą symptomów, a POTENCJALNYMI konsekwencjami dla dziecka
- Opóźniony rozwój emocjonalny związany z możliwą izolacją od rówieśników spowodowany nadmiernym graniem
- Tęsknota za graniem, kiedy akurat tego nie robi
- Z powodu tęsknoty, pojawia się irytacja, rozdrażnienie, zmienność nastroju
- Przez nadmierne zaangażowanie w gry komputerowe, u dziecka wzrasta napięcie i nasilenie negatywnych emocji, co może prowadzić do zachowań agresywnych
- Nieprzyjemne samopoczucie, kiedy nie gra
- Obniżenie wrażliwości emocjonalnej
- Stany lękowe
- Redukcja negatywnych reakcji na przemoc
- Brak odczuwania poczucia winy
- Chęć górowania nad innymi w grze, może rodzić u dziecka zapotrzebowanie na bycie sprytnym, bezczelnym, bezwzględnym
Jak trudno wyjść dziecku z takiego uzależnienia?
- Brakuje długoterminowych obserwacji przebiegu uzależnienia od gier komputerowych, jednak już obecnie wiadomo np., że po 2 latach problem ten utrzymuje się u ponad połowy osób (50–85%). U połowy osób uzależnienie od gier komputerowych mija bez potrzeby leczenia.
- Badania skuteczności leczenia farmakologicznego i psychoterapeutycznego uzależnienia od gier komputerowych są obecnie w fazie początkowej.
- Gry są celowo projektowane tak, by wciągać graczy i utrudniać im przerwanie rozgrywki. Badania wykazały, że wiele tytułów nie sprzyja naturalnemu zakończeniu gry, co wymusza interwencję z zewnątrz — często prowadząc do konfliktów z rodzicami
- “Domowe” próby często okazują się niewystarczające. Wsparcie psychologa, psychoterapeuty lub specjalistycznego ośrodka może okazać się kluczowe
- Według relacji osób dotkniętych tym problemem, terapia trwała nawet rok, ale należy brać pod uwagę różnice indywidualne i inne różne czynniki składające się na czas trwania i skuteczność oddziaływań
Jak nie dopuścić, aby dziecko uzależniło się od gier?
- Znaleźć inny sposób zabicia nudy dla dziecka niż jedynie granie w gry; zaangażuj się w inne zainteresowanie czy aktywność, która będzie mu odpowiadała! Być może już ma jakieś zainteresowanie, może wystarczy pomóc mu je odkryć?
- Jeśli dziecko ciągnie do fantastyki czy sensacji – pokaż mu, że może doświadczać “innych światów” także za pomocą książek, filmów, seriali, kreatywnej zabawy (również z podziałem na role, na świeżym powietrzu)
- Kontroluj to, czy dziecko nie czuje się osamotnione, wejście w świat gier komputerowych jest często reakcją na samotność właśnie
- To samo tyczy się samooceny – dzieci mogą próbować sobie rekompensować niskie poczucie własnej wartości za pomocą odgrywania kogoś wspaniałego w świecie wirtualnym, obserwuj i reaguj!
- Pokaż mu inne sposoby odreagowywania stresu niż granie w gry (ruch, ćwiczenia oddechowe)
- Być może wyda Ci się to trywialne, ale – dbaj o relację z dzieckiem, badania pokazują, że silna więź z rodzicami jest niesamowicie istotnym czynnikiem chroniącym!
- Nie opieraj się o restrykcje dotyczące ograniczania czasu spędzonego na graniu – według badań, to jedynie może wzmocnić problem
- Aktywnie buduj kontakt z dzieckiem oparty na akceptacji, zrozumieniu, otwartości – im większym zaufaniem dziecko Cię darzy, tym bardziej w relacji z Tobą czuje się bezpieczne i rozumiane, co prowadzi do zmniejszenia prawdopodobieństwa rozwoju problemowego grania!
Literatura cytowana:
- Alsheail, M., Alexandrovskz, D., & Gerling, K. (2023). Designing for disengagement: challenges and opportunities for game design to support children’s exit from play.
- American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.).
- Bębas, S. (2015). Zagrożenia dla dzieci i młodzieży płynące z nadmiernego grania w gry komputerowe. Zabawy i Zabawki. Studia antropologiczne, 13, 108-124.
- Borkowska, A. (2016). Dzieci w świecie gier komputerowych. Poradnik nie tylko dla rodziców. Ośrodek Rozwoju Edukacji, Warszawa.
- Felińska, A., Grzegorzewska, I. (2018). Uzależnienia od gier video u dzieci–mity czy rzeczywistość? W: Polskie Forum Psychologiczne (23, 3, s. 483-501). Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy.
- Janas-Kozik, M., & Krzystanek, M. (2016). Uzależnienie behawioralne. Skrypt dla studentów i lekarzy. Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach.
- World Health Organization. (1992). ICD-11.
Autor: Jakub Furmanek
